Gedeelde besluitvorming loont: lagere vertrekintentie in zorg en sociaal domein
MODERN WERKEN EN BEHOUDENProfessionals in de zorg en het sociaal domein ervaren meer zeggenschap in organisaties met een vorm van gedeelde besluitvorming (shared governance) dan professionals in organisaties met traditionele besluitvorming. In organisaties waar men meer zeggenschap ervaart, is de werktevredenheid hoger en de vertrekintentie lager. Dit blijkt uit resultaten van de derde meting met de Landelijke Monitor Zeggenschap (LMZ) 2025. Bijna 25.000 professionals en 90 organisaties uit de zorg en het sociaal domein hebben hieraan deelgenomen.
Ten opzichte van 2023 is de vertrekintentie in organisaties gemiddeld met 3,2% gedaald. 70% van de deelnemende organisaties werkt inmiddels met een vorm van sturing en besluitvorming die wordt gedeeld tussen management en professionals (shared governance). In 2023 was dit nog 64%. In veel gevallen is er nog geen sprake van volledige shared governance: professionals worden wel betrokken, maar de uiteindelijke beslissingen liggen nog bij het management. Deelnemende organisaties geven aan dat zij willen doorgroeien naar meer gelijkwaardige en gedeelde besluitvorming, juist op onderwerpen die direct van invloed zijn op het dagelijks werk en de uitoefening van hun vak.
‘Winst voor iedereen’
Treant, dat met zo’n 6.500 medewerkers ziekenhuis- en ouderenzorg vanuit 21 locaties in de regio Drenthe en Zuidoost-Groningen verleent, zet sinds 2023 planmatig in op meer zeggenschap van verpleegkundigen en verzorgenden. Lieke Poot, lid van de raad van bestuur: “Als bestuur hebben wij kaders, structuur en middelen geboden, zodat verpleegkundigen en verzorgenden vanaf het begin aan tafel zitten en daadwerkelijk op de zorg kunnen sturen.” Oncologieverpleegkundige Sanne Ottens: “Via ‘councils’ sturen wij mee op de kwaliteit van zorg, professionele ontwikkeling, digitalisering en onderzoek. Trainingen leren ons hoe we goed onderbouwd onze voorstellen kunnen brengen.” Lieke Poot: “Dat levert veel op, zowel voor patiënten als voor medewerkers: betere zorg, meer werkplezier, minder registratielast en een snellere vertaling van signalen uit de praktijk naar organisatiebreed beleid, bijvoorbeeld op het gebied van technologische keuzes. Dat is winst voor iedereen.”
Het complete interview met Treant is hier te lezen.
Landelijke resultaten LMZ: Ervaren zeggenschap verder gestegen
Vrijwel alle organisaties die deelnamen aan de LMZ hebben concrete stappen gezet om zeggenschap structureel te versterken. En die inzet loont: in 2025 is de door verpleegkundigen, verzorgenden, verpleegkundig specialisten en begeleiders ervaren zeggenschap op alle gemeten thema’s toegenomen. De gemiddelde totaalscore steeg van een 6,0 naar een 6,2. Deze positieve trend doet zich voor in alle branches. Van branches die het sterkst vertegenwoordigd zijn in de meting, scoorden de academische ziekenhuizen het hoogst (6,3) en de verpleeghuizen het laagst (6,0).
De grootste verbetering ten opzichte van 2023 (met 3,4%) is zichtbaar op het gebied van ‘Leiding die faciliteert’. Dit blijkt cruciaal voor het behoud van professionals. Er is een duidelijk positief verband tussen een lagere vertrekintentie en een management en bestuur die professionals stimuleren om op te komen voor hun positie, hun belangen behartigen en hun zorgen serieus nemen.
Maar organisaties zijn er nog niet. Nog steeds geeft 46% van de bijna 25.000 deelnemers aan behoefte te hebben aan meer zeggenschap. In de ggz is deze behoefte met 50% het grootst. Met name op het gebied van inspraak in personeelsbeleid en professionele ontwikkeling blijven organisaties achter. Ook de zichtbaarheid en toegankelijkheid van raden van bestuur vormen nog altijd belangrijke verbeterpunten.
Hulp bij versterken en verankeren van zeggenschap
Om zeggenschap te versterken en te borgen, werkt een planmatige, meerjarige aanpak. Het Landelijk Actieplan Zeggenschap helpt organisaties hier sinds 2022 bij. Het kennisoverzicht 2025 bevat alle kennis en inzichten om tot zo’n duurzame aanpak te komen en is gebaseerd op de ervaringen van ruim 260 organisaties die de afgelopen jaren met zeggenschap aan de slag gingen. Het kennisoverzicht bevat onder andere een praktisch stappenplan, concrete interventies en richtingwijzers die helpen om tot een goed samenspel in de organisatie te komen; van professional tot raad van toezicht en van leidinggevende tot ondersteunende staf.
Over de Landelijke Monitor Zeggenschap
De LMZ, een initiatief van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en uitgevoerd door Accuralis, brengt jaarlijks in kaart hoe professionals in de zorg en het sociaal domein zeggenschap ervaren en hoe dit binnen organisaties is ingericht. Het doel is om de ontwikkeling van zeggenschap structureel te monitoren en versterken. Organisaties kunnen zich kosteloos aanmelden voor de meting van 2026 via de website van Accuralis.
Meer weten?
Bekijk de factsheet en het volledige rapport voor een overzicht van de belangrijkste resultaten van de Landelijke Monitor Zeggenschap 2025.
Over het Landelijk Actieplan Zeggenschap
Het Landelijk Actieplan Zeggenschap is een samenwerking tussen de beroepsorganisaties BPSW en V&VN en de brancheorganisaties NVZ, UMCNL, ActiZ, Nederlandse GGZ en VGN (verenigd in de BoZ), Jeugdzorg Nederland en Sociaal Werk Nederland. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) stelt financiering beschikbaar aan organisaties om zeggenschap te versterken. www.zeggenschapindezorg.nl
